Ik fiets mijn inmiddels gebruikelijke ronde. Bij het keerpunt stap ik gewoontegetrouw af en leun tegen het hek. Een Meijendels vennetje.

Ook het uithouden van de dingen kun je tot evenement bestempelen. De rijstkorrel tekst overtuigt echter minder wanneer de lezer weet dat hij gewonnen is op verveling, een dwalend oog dat gelukkig aan iets bleef haken.

Dit keer ben ik niet alleen. Een man richt zijn camera op twee eenden voor me. Het aan de waterkant knabbelende rund ontgaat hem. Een ander voegt zich bij hem. De fotograaf roemt het doorkijkje, de ander laat het zich graag aanleunen. Hij heeft dit uitstapje voorgesteld, vul ik in.

Pas als ze terug zijn bij hun vrouwen, kijk ik links. Eerder had het wegkijken kunnen lijken.

Ik hoop dat ze weggaan. Wil ik weg? Misschien al enkele minuten.

klim van 4 meter naar het wegdek (foto 2 juni)

Een vrouwenfiets staat tegen de mijne. Rustig en overwogen pak ik  hem beet. Ik behandel uw spullen met zorg (ik ben niet boos). Het is een zwaar ding, zonder dwarsstang. 

De vrouw nadert geschrokken: ze had haar fiets juist tegen die van haar man willen plaatsen, zegt ze. Het is niet erg, antwoord ik. Ik probeer de fiets te verplaatsen maar hij glijdt half onder me weg.

“Geef mij maar, kunt u uw fiets weghalen, zet ik hem daarna op de open plek” stelt zij voor.
Dat ik daar niet op gekomen was.

Op ruim een derde in On beauty vraag ik me af wat me tot dusver het meest bijgebleven is. Er is maar één passage kandidaat:

Het was een zeer gemiddeld staaltje leedvermaak, maar Howard [vader, hoogleraar] zag hoe geboeid Zora [dochter] erdoor was. Ze had zeer vreemde ideeën over academici, ze vond het heel bijzonder dat ze konden roddelen of er corrupte opvattingen op na konden houden. (p.106)

Oftewel: de vrees dat ik nog steeds zo naïef over academici (geleerden) denk. 

De passage wekt de herinnering aan mijn studententijd, periode waarin ik buitenstaander was en bleef. Naïef, onthand en enige jaren de weg kwijt, zeker. Maar ook met een of ander gevoel van eigenwaarde oordelend*. Ik meende op een uitzondering na geen echte geleerden om me heen te hebben maar jaren zeventig-types. In de ramsj stuitte ik bij toeval op De geschiedenisman van Malcolm Bradbury. Wat had ik een hekel aan de mannelijke hoofdpersoon Howard Kirk en hoe leek X op hem! X was een zich omhoogwerkende student-assistent. Hij profileerde zich beurtelings als docent en leider van het subfacultair studentenverzet.

Ik was deels jaloers op hem. Hij had een onbegrijpelijk succes bij de vrouwen, ik niet. Ik was in gevecht om de positie van meest intelligente student van de vakgroep. Daarnaast – en dat gaat uiteindelijk dieper – verschilden we van mening over liefde. Dit bleef impliciet. Ik had hoge verwachtingen en vond hem oppervlakkig, agressief. In een terugblik op de roman benoemt David Lodge wat lezers destijds het personage Kirk kwalijk namen: zijn gebrek aan respect voor het individu en - Lodge haalt een ander personage uit de roman aan - voor “the attachment of knowable people and the gentleness of relationship”. Dát verweet ik X en de ’linkse’, ‘feministische’ vrouwen om hem heen. Achteraf is hierin mijn beheptheid ook te herkennen.

*: Het liedje ‘Glimpse of Nirvana’ schiet me te binnen als emblematisch voor die periode. Laat ik de inval als betekenisvol opvatten. Ik associeer het liedje met ‘verdriet waarmee herstel wordt ingeluid’. Ik had destijds een best of -lp van Procol Harum en daar stond het op. De tekst was duister. In de eerste plaats raakte me de gevoelige zingzang, in het bijzonder de volgende passage, op het eind van het nummer, gevolgd door wegstervend hoog klokgelui (geen kerkklokken):

They say that Jesus healed the sick and helped the poor
and those unsure
believed his eyes
- a strange disguise
Still write it down, it might be read
nothing’s better left unsaid
only sometimes, still no doubt
it’s hard to see, it all works out

Vanmiddag bezocht ik mijn moeder. Ze is bijna 79. Met de heersende griepepidemie houd ik mijn hart vast. Eén thuiszorgmedewerker kan fataal zijn.

Op een bepaald moment zegt ze: “Nu wil ik iets zeggen wat je niet leuk zult vinden”.

Het klamme zweet breekt me uit. Een koude windvlaag strijkt langs mijn hart.

Een moment daarvoor nog liefhebbende zoon, die van zijn moeder geniet, tegen de horizon van de korte tijdspanne nog gegeven (zo voelt het, hoewel het nog jaren kan duren).

Ik ben bang voor een vernietigend oordeel. Onbepaald bang. Nu ja, niet helemaal. Met de herinnering aan voorvallen in de vatbare leeftijd, toen de ingewikkelde en daardoor des te verschrikkelijker scheldwoorden – ‘nagel aan mijn doodkist!’ – me vooral mijn noodlottige afhankelijkheid van mijn moeder deden voelen. Me bang maakten als de hond die piept voor het baasje, als het kennelijk iets verkeerd heeft gedaan. 

Kennelijk ook nu uit op goedkeuring.

Ik zet me schrap om het oordeel in ontvangst te nemen. Heeft mijn oudere broer iets gezegd? Mijn jongste (gepardonneerd vanwege zijn schizofrenie)? Iets in de trant “Al vanaf je jeugd…”? 

Ze begint: “Ik heb het besluit genomen dat…”. Dit kan geen kritiek op mijn persoon zijn. Ik spring naar de bij benadering even ernstige situatie:  “…dat als mijn kwaliteit van leven te laag is, ik euthanasie wil en jullie medewerking daarbij”?

Ik heb Wordle ontdekt! Wat ik ook heb ontdekt, is mijn doldwaze – correctie: problematische ( ‘vermijd woorden met een negatieve gevoelswaarde’) – relatie tot de lezer.

Waarachtigheid is al een hele opgave (ja, ik schrijf weer lekker ‘meta’ vandaag). Ik schrik terug voor openhartigheid als er niets boeiends te melden is, als ik de dag liefst vergeten wil, als een schop onder mijn kont geen slecht idee is.

Je kunt je terecht afvragen wie erop zit te wachten over zulke dagen te lezen. Een goede schrijver maakt er met veel moeite een roman of novelle van. Maar is die tekst niet geslaagd in de mate dat hij onwaarachtig is? Hoe boeiend kan saaiheid, lamlendigheid zijn?

Dan is er nog de behoefte lezers te trekken en om die reden teksten aan te passen. ‘Zorg voor een nieuwsgierig makende eerste zin’ is nog het minste; een schrijver heeft altijd een lezer voor ogen die hij interesseren wil. Bedenkelijker is het oppoetsen van feiten. Ik voel de druk van ‘wees een succes’.

Maar ook in meer algemene zin is het een schrijversprobleem. Een sterk voorbeeld is het volgende gedicht van Max de Jong, opgenomen in Komrij’s De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten (daar ken ik het ook van). Het beviel me destijds al om de dubbelzinnige verhouding tot de lezer én de dubbelzinnige levenshouding, ergens tussen grimmige levenslust en teleurstelling in. Je hebt de neiging om het feitelijke ‘Wanneer’ te vervangen door ‘Als’ en dat maakt precies de dubbelzinnigheid uit: teleurstelling (was het maar anders) tegenover grimmige vitaliteit (ik red het wel lezer, wat doe je hier eigenlijk).

Wanneer

Wanneer de brem nog maar iets geler was
en niet de regen zo hardnekkig stralen
aan stralen toevoegde, kon ik het ras-
echte genot van mijn kamperen halen

uit dit verblijf op zwarte heidegrond
in een ten naastebij verdronken tent.
De herten ruiken op een afstand lont,
de zon verplaatst zich aan het firmament

en gaat tot overmaat van ramp nog onder.
Er zit geen olie in mijn stormlantaren.
Ik lig mij in te leven in het wonder.
De lezer dreigt weer in mijn droom te staren.

Ik weet niet wat er speelt. Ik ontloop dat even hoor!

Of ik weet het wel. Waarom moet ik u alles vertellen!
Omdat dit een persoonlijk blog is?! Ha!

Natuurlijk weet ik ervan! Het betreft mijzelf van binnen!
Maar het manifesteert zich anders…
Ik ben in beweging…Ik faal of dreig te falen!
Het kan natuurlijk ook goed gaan!

Laat me maar even. Het komt wel goed.
En anders maar niet!