Vandaag bezocht ik op Open Monumentendag een loge van Vrijmetselaars.

De locatie van hun bezinningsbijeenkomsten, de tempelruimte, voelde meer als een culturele dan religieuze ruimte. De inrichter leek een greep te hebben gedaan in een grabbelton met millennia religieuze symboliek. De eigen toevoegingen van de Vrijmetselaars staken bleek af, als rationalistische, vooruitgangsgelovige geometrische vormen. De baksteen. Het bouwgereedschap.

Zo waren in de ruimte bijeengebracht:

• ‘Ken uzelve’, van de tempel van Delphi, de gids zei het er zelf bij
• De tekens van de dierenriem, om de kosmos te verbeelden
• Twee pilaren van de tempel van Salomo, gemaakt volgens de beschrijving in het bijbelboek Kronieken
• Een gewelfd plafond met daarin de gaatjes van enkele sterrentekens uitgespaard, eveneens uitdrukking van de kosmos
• Een kubus als spreekgestoelte: “We streven naar een harmonieus bouwwerk. Dat kan alleen als ook iedere bouwsteen harmonieus is”

Als in Kopland’s gedicht speelden vragen om mijn lippen:

• welk idee van het Gebouw hebben jullie dan?
• hoezo moet ieder onderdeel harmonieus zijn en hoe vat je dat op? In een hiërarchisch wereldbeeld moet iedereen zijn of haar ongelijke plaats weten.
• wat is jullie idee van sociale rechtvaardigheid?

Om een indruk te geven, dempte de gids het licht. Sterren en Alziend Oog (Egyptisch) lichtten op, begeleid door pianomuziek. ”Laurens van Rooijen” dacht ik, zoals altijd bij dit type muziek, hoewel ik de man alleen van in het voorbijgaan ken. Chopinesk, edelkitsch, ongevaarlijk.

Buiten was ik plots bedroefd.

Op mijn dertiende, veertiende stelde ik God banale vragen. Maar ik wilde terzake komen. “Als U bestaat, laat dan dit kladpapiertje (door mij al half over de rand van mijn bureaublad gelegd, ik wilde de taak niet onnodig lastig maken) naar beneden vallen”.

Eindspel. Al eerder had de wurm van twijfel aan mijn kindergeloof geknaagd. Het verhaal is inmiddels rond. God als gehoopte vader. Hoewel ik me bij de toornige vadergod van het oude testament niet op mijn gemak voelde en dat alleen was bij Jezus, zoon. Met duiven en tongen (de Heilige Geest) kon ik ook weinig aanvangen.

Jarenlang was het mij gelukt om na het avondgebed met een gerust hart onder de dekens te kruipen. God’s liefde en goedkeuring brandde erin, net na die andere zegen: moeder’s nachtkus. Daarna werd mijn avondgebed verzenuwder. Geknield op mijn matras maakte ik ongemerkt een koprol of sufte weg. Weer later het gebed om inspiratie voorafgaand aan bijbellectuur, in de hoop dat duffe bijbelteksten alsnog zouden gaan spreken. Prediker als haast seculiere tekst welke nog wel iets had.

Wat frustreert, is de onmogelijkheid om op iets of iemand kwaad kunnen zijn. Ja, ik ben het geweest op de volwassenen die met zijn allen een geloof in stand hielden waarvan ze niet overtuigd waren. Ik geloof dat ik correct hun lauw geloof bespeurd heb, een geloof dat veel van een gewoonte had. Maar niet dat ze niet doorbeten en na Sinterklaas deze tweede mensenvriend aan de kant zetten nam ik ze kwalijk. Ze geloofden echt, minstens half, soms meer, soms minder. Wel het verkopen van maatschappelijke opvattingen als de meningen van God. De bekrompenheid. Ik geloofde als kind zoveel intenser in meer.

In een therapiegroep vertelde de therapeute een opwekkend verhaal. Een meisje dat door haar moeder in een donkere kast was opgesloten, had de beproeving goed doorstaan. Bij het openen van de deur stond ze met haar armen om een potplant geslagen. De therapeute wilde wijzen op de creativiteit van de menselijke geest, komt nood, komt raad. Maar ik reageerde furieus: sigaar uit eigen doos, ‘je eigen ouder spelen’, hoe morbide om dit aan te prijzen. Net zo reageer ik op de filmpjes van Harlow’s bekende Rhesusaapjes-experiment. De filmpjes tonen aapjes die direct na geboorte van hun moeder gescheiden zijn. Ze klemmen zich vast aan een met stof beklede ‘draadmodel’-moeder. Deze moeder geven ze de voorkeur boven een met een erop gemonteerd melkflesje. De kennis ‘Aanraking is belangrijker dan voeding’ rechtvaardigde het aanbrengen van dit dierenleed.