De beroerte van mijn moeder hakt er stevig in. Ze is blijvend incontinent en heeft de pech te behoren tot de minieme minderheid die allergisch reageert op catheters. Nu gaat ze ‘gekleed’ in imperfecte ‘inco’s’ als vervanging voor een onderbroek; imperfect, d.w.z.: het loopt er soms langs.

Ook is de gevoelloosheid van haar linker lichaamshelft (een zenuwverlamming ontstaan na een val tijdens vrijwilligerswerk in 1993) aangevuld met het dienstweigeren van dezelfde arm, die af en toe uitschiet in onvoorspelbare spasmen.

Verder kan ze helemaal niet meer op eigen benen staan, waarmee belangrijk revalidatiedoel bij aanvang moet opgegeven. Voor de beroerte kon ze zich in huis korte tijd met de rollator voortbewegen. Met steun van rollator en aanrechtrand kon ze eenvoudige maaltijden bereiden.

Tot slot verblijft ze in een omgeving waar schaarste regeert en schraalhans keukenmeester is.

Ze is nog vooral om negatieve redenen aan het leven gebonden. Ze zei: ik kan geen afscheid van mijn kinderen nemen.

Zelf weet ik niet of ik voor-of achteruit moet kijken. Ik wil niet wegkijken van het mogelijk nabije einde maar haar evenmin al bij leven dood verklaren.

En vandaag en gisteren zit ik zowaar tegen het overspannene aan. Ik heb een drukke klus voor twee dagen erbij genomen – ik kan het geld gebruiken. Nu verwaarloos ik mijn tweede baan.

De voortekenen van overspanning herken ik inmiddels – op veel meer komt de wijsheid van de ouderdom in mijn geval niet neer - wat niet wegneemt dat ik mijn minder adequate passieve copingstijl opnieuw inzet.

En dit alles is nog niet eens de reden ‘dat ik de pen oppak’ (moe, ik zeg het). Dat is de man die mij aanstuurt in de freelanceklus. Hij is veel niet: niet charismatisch, geen visie, past op de winkel, is wollig zonder het te beseffen of zonder gêne; is fantasieloos en doorzichtig in zijn pogingen zijn tekorten te camoufleren met een vaderlijke (en daarmee ’superieure’) opstelling. Met als berekenende hardheid de eeuwig eerste urgentie: zich indekken.

Gisteren besefte ik dat hij me aan mijn vader doet denken. Het rakelt – rakelde onopgemerkt – onopgeloste conflicten op. De boosheid van zo’n sukkel afhankelijk te zijn, van zijn goedkeuring. Hem niet nodig willen hebben. Niet binnengelaten worden. “Het zegt u hoogst waarschijnlijk niets maar het is waarin ik ben opgegroeid”.

Naast spitsburger was mijn vader versteend religieus. Religieuze opvattingen leken losgezongen van de werkelijkheid en een vreemd soort houvast en mogelijkheid tot eeuwigdurend vrijblijvend gesprek te bieden. Tot mijn verrassing voelde de wereld in Rosemary’s Baby bij eerste aanschouwing vertrouwd aan. De kleinburgerlijkheid is sterker dan de religieuze overtuiging.

Hij zat geklonken aan zijn pc als een rhesusaapje aan zijn draadmoedermodel.

Naast je held ben jij kleine jongen.

Gisteren nam de voorzitter van het bestuur van de vrijwilligersorganisatie waarvoor ik actief ben afscheid. Ik heb nooit direct met hem te maken gehad maar waardeer hem zeer als inspirerende, ondernemende, krachtige man. Ik ken hem van tv, speeches en van hoe hij is. Want je hoeft maar even met deze man in dezelfde ruimte te verkeren en je weet welk vlees je in de kuip hebt (ook letterlijk: hij is rijzig met een buikomvang en speklippen die een bourgondiër doen vermoeden): toegankelijk, open, drive, humor.

Toen ik vertrok aan het eind van de lange bijeenkomst, tijdens de borrel, wilde ik hem mijn erkentelijkheid tonen. Maar terwijl ik dat deed, sloeg alles om. Ik bleek niet de gulle gever, zoals ik van zins was, maar een de hand ophoudende bedelaar.

Vijftien jaar geleden bezocht ik de open dag van Ajax, samen met mijn broer. Hij had zijn fototoestel meegenomen. Op één foto kijkt hij trots en schuchter zijn uitgeleende camera in. Naast hem staat Gerrie Mühren, speler van het glorieuze, cupwinnende Ajax-team van begin jaren zeventig, wat afwezig en lijdzaam.

Zo, zoals mijn broer op die foto, voelde ik me. De voorzitter vroeg niet om mijn hoog – laagonderscheid. Sterker nog, die leek een voorkeur te hebben voor een stevige discussie of gezelschap waarin veel te lachen viel. Liever dan een bedeesde man met stijf bedankje.

Wat ik ook in mijn hoofd had, ik kwam hem vragen om goedkeuring.

Bij hooikoorts blijkt je keel een wand bekleed met gevoelige zenuwuiteindes.
Je wist niet dat je ze had maar vast nuttig, hoewel nu onhandig. Zo ook doet iets je ‘psychologische behoeften’ voelen, maar hoe werkt dat?

Een voorbeeld. Ik werd vandaag gebeld, het contact deed me goed. Voor het gesprek voelde ik die behoefte echter niet. Hoe zit dat?

Ik kom op:

• Psychologische behoeften komen deels pas “tot klinken” in het tussenmenselijk verkeer. ”En trillen nog een tijdje na”. Zo registreer je ze.
• Deels doen ze zich zonder contact voelen – juist. Mensen zijn instrumenten die tot klinken willen worden gebracht. Op langdurige stilte reageren ze als honden die niet worden uitgelaten.

Anders dan (gedomesticeerde) honden of muziekinstrumenten kunnen mensen op zoek naar soortgenoten voor muzikaal feestgedruis. Maar ze kunnen ook merkwaardig ander gedrag vertonen: iets te letterlijk nemen dat ze instrument zijn, dat wil zeggen: wachten; doen alsof ze niet tot klinken gebracht willen worden; doen alsof ze zichzelf kunnen bespelen. 

Daarnaast kunnen mensen hun gevoelens niet zozeer wegdrukken alswel uitschakelen. Van nabij weet ik dat als mensen (bijvoorbeeld bij dementie) hun stoelgangimpuls negeren, op den duur de aandrang om naar de wc te gaan verdwijnt. De aandrangprikkel wordt kinderen tijdens de toilettraining aangeleerd. Maar hij kan op latere leeftijd afgeleerd. Er gaat dan simpelweg geen ‘alarmbel’ meer af. Vertaald naar ‘voelen’ houd je in zo’n geval rare zombies over. Het is te hopen dat ze niet het equivalent van spuitpoep ontwikkelen.

Zijn geilheid overviel. Hij zette niet te miskennen geurvlaggen. Ze zou het ruiken, het zou de geringste handeling kleuren.