Gisteren beluisterde ik een betoog over vrouwenrechten. De juridische kost deed me al snel wegdommelen in een after lunchdip. Maar de gedachte dat de bewogen spreekster, checkend of haar woorden aankwamen, mijn voorovergekanteld hoofd heeft gezien, jaagt me alsnog het schaamrood op de kaken.

Helemaal afwezig was ik niet. Na het ‘Er is veel verbeterd maar nog veel te doen’ volgden drie voorbeelden, het laatste: geweld tegen vrouwen. Een op de drie vrouwen heeft ermee te maken (gehad). De belangrijkste Internationaalrechtelijke verdragen bevatten geen afzonderlijke bepalingen over geweld tegen vrouwen. Onwillige regeringen kunnen het onderwerp daardoor gemakkelijk (in plaats van: moeilijk) van hun mensenrechtenagenda houden.

Maar één korte uitwisseling met de zaal raakte me meer dan het voorafgaande betoog. Een vrouw* van in de dertig begon haar vraag met: ”Toen ik werd mishandeld in mijn eerste huwelijk…”.

In de theepauze sprak ik haar aan. Zij was een voorbeeld, zei ze, van iemand uit een beschermd milieu* die de vrijheid van het studentenleven niet aankan…Ze was nogal losgeslagen, lachte ze, mijn seksuele fantasie prikkelend. Ze was de enige in het gezin geweest, haar zussen volgden het uitgestippelde spoor* en tot op heden vonden die hun zus ‘niet sporen’, gek.

Opmerkelijk hoe iets wat in eerste instantie beschamend en vernederend lijkt – mishandeld worden, zichtbaar mishandeld zijn, het feit moeten meedelen - onderdeel van een uiting van kracht kan worden. Op voorwaarde dat het je lukt de blik van de agressor van je af te werpen en het gebeurde, hoe ongevraagd ook, je toe te eigenen. Dan kun je erover spreken als triomfator en niet als survivor. Met als gevolg niet ‘Arme jij, we leven met je mee’ maar ‘Leuk je te ontmoeten’ als reactie.

*: in de praktijk deed het er voor mij toe (a) dat de vrouw van Marokkaans-Nederlandse afkomst is en (b) een bestuursfunctie vervult, waardoor minder anoniem en een zekere voorbeeldfunctie vervullend.
Ad (a): ik maak me sterk dat de lezer zich, zonder nadere toelichting, afvraagt waarover ik het kan hebben bij “Iemand uit een beschermd milieu” en “haar twee zussen hadden het uitgestippelde spoor gevolgd”. Men denkt dan misschien aan een zwaar Christelijk milieu. Als ik gelijk heb, vindt de lezer het plaatje ‘heel begrijpelijk’ zodra ik meld dat het om een Marokkaans-Nederlandse vrouw gaat. Zo ja, dan bewijst dat…dat we kennelijk aannemen dat het in veel Marokkaans-Nederlandse gezinnen traditioneel aan toegaat.
Ook een andere aanmatiging is mogelijk. Niemand denkt bij “het uitgestippelde spoor” aan het standaardgezin van man, vrouw, twee kinderen, de vrouw met een parttime baan. Dat ervaart men niet als een ”uitgestippeld” levenspad, ook al maken velen deze keuze. Dit geldt als een ‘moderne’ en ‘vrije’ keuze.

Je kunt op twee gedachten hinken. Emotioneel dubbelspel spelen. Je werk kleineren om de overtuiging te voeden dat je voor grotere dingen in de wieg bent gelegd. Verdrietig zijn om ‘hulp’ af te dwingen. Dit alles kan. 

Met de jaren ben je je scherper bewust van zulke mogelijkheden. Je (h)erkent halfheid in jezelf.

Soms is verdriet zichzelf genoeg. Heb je moeite een je toegeschreven motief te begrijpen. Op zulke momenten kun je duidelijk zijn: neeⁱ.

Minder dan Reve’s uitsmijter “Toch goed dat er een God is”. Maar een wondertje lijkt hetⁱⁱ.

Dit naar aanleiding van het mij toeschrijven van een bedenkelijk motief met dit blog. 

ⁱ: Ik schrijf u met de ravenveer,
Mijnheer.
Mijn eer uw eer
uw hart mijn hart
heeft niets gemeen.
Ik schrijf u met de ravenveer.
Ik schrijf u met het ravenzwart
het teken: neen.

Ida Gerhardt, De afwijzing

ⁱⁱ: Ik loop door de lange gang
op zoek naar de deur met mijn naam
tot ik er ben;
ik open hem en trap
hem aan de binnenkant weer toe.

O, de vreugde een deur te hebben
met Krol erop,
de vreugde dat mijn bestaan
wat dit betreft volledig klopt.

Gerrit Krol, De deur

Wat een sof, de hele dag binnen, zonwering toe, een broeikas. Gelukkig vanavond een eind fietsen.

Onderweg ontmoet ik een man op een vierwieler. Van een afstand lijkt zijn karretje op een buggy, de kleine auto zonder dak op het onderstel van een Volkswagen Kever. Maar meer nog lijkt het of ik tegen een groot formaat elektrische grasmaaier aankijk of een gestripte tractor op lage bandjes – een driewieler, met vierde wiel om junior voor vallen te behoeden.

De man parkeert, met draaiende motor, op het weggedeelte voor fietsers. Hij spreekt een man in een sportwagen cabrio aan, gestald op het parkeerterrein naast een benzinestation.

Het wekt de indruk van omhoog praten, iemand die volhardt in de joviale toon van gelijken, tegen de feiten in.

Dan trekt hij op naar het stoplicht, even verderop. Hij begint een nieuw gesprek, nu tegen een man links in een lesauto.

Het licht verspringt. In een mum van tijd is hij weg. Beduusd staar ik het gat na waarin hij is verdwenen, de grijns als het ware nog op mijn gezicht.

Het is een andere man geworden. 

Eerst denk ik dat hij zich die stoere houding kan permitteren door de wetenschap van de paardenkrachten onder zijn kap. Dan besef ik pas dat ik hem helemaal niet stoer vond – voor het optrekken.

De bevangenheid blijft. Met terugwerkende kracht verandert het wagentje in een valstrik. Een open uitnodiging hem uit te lachen. De val klapt op het moment dat je beseft dat niet te doen. Je zwijgt ongemakkelijk. Je erkent: jij bent de baas.

Verzoek van docente Johanna aan de leden van mijn boetseerclub: omschrijf de notie ‘kwaliteit’. Mijn reactie:

Zeevorm, Barbara Hepworth, 1958

Lekker; lillend vlees; opengewerkt karkas van een uitgebeende viervoeter

[Van de andere kant bekeken] Een huid, een vis - zeker de kop van een vis

Proportionaliteit, evenwicht

Lillend, dat hebben meer lapjes vlees

Streelbaar, uitnodigend tot aanraken

Glad, hard, in zichzelf besloten (parel)

Kracht, geen-gram-teveel spierweefsel, als de vis van Theresia van der Pant¹ [van de andere kant bekeken]

Open, zich openend, intiem

Steen

Gestroomlijnd, als door de zee gewassen

Opwaarts

Vloeiend, stromend

[Als opengewerkt vlees] Aan onze blik/goede wil overgeleverd

Eindig

Kwaliteit
Kwaliteit is in dit ensemble indrukken
• de fijne afwerking (de binnenkant, de ogen)
• de keuze van de driehoekjes/flapjes langs omtrek

‘Kwaliteit’ is bij mij verwant aan ‘vakmanschap’.

Ik vind het een rotwoord!
Omdat beleving een totaalindruk is, een stapeling van soms tegengestelde indrukken die, als een bespeeld orgel, beurtelings in je naar voren komen en zich tijdelijk uitkristalliseren in een mening, oordeel, met een heleboel andersluidends tijdelijk het zwijgen opgelegd.
‘Kwaliteit’ is monolithisch, woord dat laatste oordeel wil spreken?

Wie heeft er nu als eerste – of desnoods: laatste – beleving of associatie bij een werk: ‘Wat een kwaliteit!’!
Kwaliteit is een woord gebruikt in ouwehoeren over..?
Kwaliteit: een woord voor winkeliers die het hogere marktsegment bespelen?!

De andere kant van het verhaal: ik heb dit beeld gekozen omdat ik het “goed” vind (op zijn Robbie Kerkhofs), ‘kwaliteit’ vind hebben.

Robbie Kerkhof

Deze lange aanloop en concrete rondleiding staan me toe kort te resumeren:

• Je kunt mijns inziens niet adequaat in abstracte termen spreken over en van kwaliteit. Een ‘kunstwerk’ kan je om zoveel redenen aanspreken (inclusief ergeren), ‘kwaliteit hebben’. Ik geloof niet in kwaliteit als hoge score op een universele esthetische dimensie. Zo een dimensie bestaat volgens mij niet.
• “Een werk heeft kwaliteit als het mij iets doet”. 

Maar dit is al echt kwaliteitsproza.

Achteraf
Ik heb iets teveel op de tweedimensionale afbeelding gereageerd. Zinnelijk vind ik het werk maar ik sla door naar het erotische. Ook de ‘krachtige’ uitstraling van het beeld is discutabel. Evident en door de kunstenaar erin gelegd lijkt het samenspel van hard/zacht, open/afwerend. Tot slot en ten overvloede wekt het beeld in het echt, meer dan de foto, schelp-/schelpdierassociaties.

1:

Het gedrag van de zakenmannen – hun forse bedragen, stevige taal – paste in zijn beeld van hun wereld. Hij was geneigd in hun zijn meerdere te erkennen. Maar zijn erkenning bleef uit, tot zijn verbazing. 

Hij luisterde.

Ongemerkt won zijn zwijgen aan kracht, als de maan die al een tijd aan de hemel staat*.

*: Ontleend aan Pessoa, Fragment van een Ode