In het nu blijven

Gisteren in de duinen, op de fiets, viel me iets in wat de kwestie van eereergisteren - hoe in het nu te blijven trappend op de fiets – verheldert: de cardio-hartslag. Dat is de hartslagfrequentie waarop je nog een gewone conversatie kunt voeren. Je bereikt dat gebied als je 60-70% van je vermogen inzet. Bewaak je deze grens, dan kun je aandacht blijven opbrengen voor je omgeving, buiten- en binnenwereld. Het is een inzicht van niets – “Ben je moe? Neem een pauze van vijf minuten en het gaat al weer” - maar toch van waarde.
Toegepast op de kwestie die ons zo bezighoudt:

• Met de wind in mijn rug en door de afdaling geprikkeld hard te rijden, ging ik op in de beleving van vaart, tot het tankje leeg was.
• In een noodsituatie gedwongen een uiterste krachtsinspanning te plegen, ga ik vast ook op in het spannende moment.
• Aparte situatie is het ‘doorrijden met een lege tank’, moe zijn maar niet pauzeren. Aandacht en moeheid verdragen elkaar slecht. Gisteren had ik op de terugweg zadelpijn. Ik had geen zin in een nieuwe pauze. Het onophoudelijk om aandacht zeurende zitvlak beperkte de aandacht die ik voor alle andere onderwerpen kon opbrengen. Dat lijkt erop.

Een scherpslijper zegt natuurlijk dat je nooit niet jezelf kunt zijn en dat dus ook ‘gespleten’ bent; net zoals je in je afwezigheid toch altijd in het nu bent.

Citaat van de dag
Thomas Mann, De Toverberg

“Hij heeft nogal lange tenen”, gaf Joachim toe. “Je had die medische behandeling niet zo bruusk van de hand moeten wijzen, of op zijn minst de psychische niet. Hij ziet het niet graag, als iemand zich daaraan onttrekt. Over mij is hij ook niet best te spreken, omdat ik hem niet genoeg in vertrouwen neem. Maar zo af en toe vertel ik hem toch wel een droom, dan heeft hij wat te ontleden” (p.27)

Voor wie het niet weet: dit is de deadpan-ironie van Mann.

Gisteren bezocht ik mijn moeder. Per fiets en daar gaat het hier om.

Mijn conditie is zwak. Dat leek me de verklaring voor mijn bij wijlen geringe zin op de heenweg. Ik fietste op die momenten dan ook niet hard en verzuchtte “Met de trein gaat het een stuk sneller”. Maar lichaamsbeweging was ook doel in zichzelf, dus heel gemeend was mijn verzuchting niet.

Tijdens dit lange solo fietsen denk ik als vanzelf aan mediteren. Ik bezit daarin niet veel ervaring. Als student op mijn 19e deed ik een bijvak zenmeditatie en twee jaar terug, via een coach, een tijdje ademhalingsmeditatie, met van internet opgesnorde audiofragmenten als begeleidingstrack. De oefeningen waren verwant, in het moment blijven en acceptatie bij beide belangrijk.

De simpele instructies stellen echter voor problemen. 

1. Allereerst vanwege mijzelf. Als ik fiets en ook daarbuiten, ben ik vaak in gedachten. Misschien is dat wel het ezelsbruggetje naar ‘mediteren’.  Want ik vind mijn ‘afwezigheid’ soms abnormaal. Menig maaltijd heb ik gedachteloos naar binnen geschoven en na menige wandeling was ik slecht in staat het doorlopen landschap voor de geest te halen. Gisteren op de fiets was ik onder andere bezig met een vriendin met wie het contact verstoord is geraakt. Als ik dan nog problemen oploste…maar het is gelijkhebberig, verwijtend of minstens partijdig.
2. Ongrijpbaarder is dat ’beleving’, subjectieve ervaring, de gedeelde koninklijke weg tot het werkelijke en nonsens is. Hoe te onderscheiden? Ik merkte bijvoorbeeld dat het ‘echt’ voelde alsof mijn aandacht in mijn hoofd zat. Een beleving die ik niet kon veranderen maar toch vermoedde te creëren, op basis van algemene kennis van hersenen, hun locatie en belang.
3. Op de terugweg was ik wat vermoeid. Het leek me slim me op de fietsinspanning te richten en ‘daarom’ op mijn buik. Eigenlijk bedoel ik mijn ademhaling, longen. Maar het voelt (wederom) alsof het mijn buik is, die ik me ongemerkt voorstel als een stevige stofzuigerzak en blaasbalg. Hoezo mijn buik? Associaties met motor (aanblazend vuur, longen als blaasbalgen?) en aarde/homebase. Ik volg wel erg gedwee klassieke hoog/laagschema’s. De buik als verblijfplaats van de lagere lusten en/maar vitaal, de geest/het hoofd als domein van het hogere en/maar steriele/zuivere. Ook van anti-intellectuele therapieën ken ik dat opgeven over “de buik”.*
4. ‘In het nu zijn’ op een fiets is lastiger dan op een stoel. Daar kan ik de audio-instructies opvolgen en de lucht via mijn neusgat binnen voelen komen, mijn ademhaling voelen zakken of mijn buik op en neer voelen gaan. Maar fietsen vereist een voortdurende krachstinspanning. Waarop mijn aandacht te richten: mijn ademhaling/buik, het trappen van de pedalen of de omgeving? Alle drie zijn hier en nu.
5. Tot slot de opgave van ’spontaniteit, ‘actief niet-doen’. Op de stoel en bij zenmeditatie word je bij afdwalen niet aan je lot overgelaten. Het advies is: keer terug naar het alert volgen van je ademhaling. Maar op de fiets: waar te blijven met mijn aandacht? 

Op het laatst wordt bewustzijn hinderlijk, als een vlieg die je niet van je af kunt slaan.

Waar zit je geest, vraag je je maar weer eens af. Tot je afdwaalt.

*: P.S, 23 april: gisteren fietste ik weer. Het is misschien nog weer een slag simpeler. Je buikspieren spelen een belangrijke rol in het bewaren van je evenwicht en houding op je fiets. Dat is een andere reden waarom je ‘je buik’ voelt.

Liegen mag niet, behoudens vele uitzonderingen. Ik begrijp dat. Ik stem, met enige vertraging, in met de irritant zuinige commentaren op sommige van mijn geweldige nieuwe spullen. Eerlijkheid met een ingebouwd tijdmechanisme.

‘Opbouwende kritiek’ bevat eenzelfde mengsel van openheid en toedekking. Zelf ben ik er niet bedreven in. Dient zich een treffende vergelijking aan, dan ben ik zo tevreden over de vondst, dat ik hem wil delen. Doorgaans betekent dit dat de vergelijking direct is. Ik heb het van mijn moeder. Dat neem je dan ongemerkt over, je denkt dat dat normaal is.

Gisteren vroeg een kennis me tips voor zijn sollicitatiegesprek aanstaande donderdag. Ik schreef: “Ik zou serieus en meer werk maken van je uiterlijke verschijning. Je blijft er voor mij teveel uitzien als een boertje die eens in het jaar in de stad komt en nog nooit van “mode” heeft gehoord”.

Je kunt een prachtmens zijn, open en vrijuit leven, anderen laten delen in je rijkdom en op elk moment al je gevoelszuignappen uit hebben staan. Maar je mist de gave van het woord. Of omgekeerd.

ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo

Is dat echt zo? Kunnen sommige zielen niet zingen (en hebben sommige zangers geen ziel)?

Eerstejaars biedt zijn meisje bloemen aan
Hier,
Blomme,
Pak an,
Verdomme.
[Gerrit Komrij, in Verwoest Arcadië]

Gemakzuchtig vind ik de vele, vele varianten op:

Als ik een dichter was
zou ik je bezingen
maar nu zeg ik:
ik hou van jou

Een waterscheiding voor mij vormde het begin van de jaren tachtig. Ik was op dat moment student, rekende mijzelf tot de club van progressieve mensen, waartoe bij uitbreiding het feminisme behoorde. En ik was buitenstaander.

Ik zag het feminisme als een uitbreiding van de socialistische zaak. Als loyale zoon van een gescheiden vrouw met mogelijkheden die de huishoudschool niet had mogen afmaken en nu scholen schoonmaakte voor enkele guldens per uur, steunde ik de zaak van gelijke kansen en gelijke betaling.

Maar voor de rest niets. Vrouwen waren vrouwen. Vrouwen en gevoeligheid hoorden bij elkaar. Ik was ook gevoelig. En goed voor vrouwen.

Van ’gevoeligheid’ had ik een welomschreven voorstelling. ‘Gevoelig zijn’ was eerder verdwaald zijn dan de weg weten, eerder verliezen dan de winst pakken.

De gevoelige mannelijke stem zat hoog in de keel, met de beschermende bas en vaderlijke bariton als uitzondering. 

mijn idee van gevoelige mannelijkheid begin 80s

Met mijn belaste en ‘gevoelige’ moeder als voorbeeld was het niet meer dan normaal dat ik pastoraal-romantische opvattingen koesterde. Mijn voorstel aan vrouwen: ik vereer jullie als de betere en gevoelige sekse, als ik de gevoelige zanger op gitaar (en jullie held) mag zijn.

O gij wonderlijk bloemenwezen vrouw

Feministen doorkruisten dit plaatje. Nina Hagen, met haar ‘Unbeschreiblich weiblich’, raakte me maar diskwalificeerde zichzelf door haar onpersoonlijk optreden en de relatie met Herman Brood, wiens muziek ik rock van gisteren en wiens band ik muziek voor Mavo/Havo vond.

Unbeschreiblich weiblich

Ik verdiepte me enigzins in wat de feministische vrouwen wilden, op de manier waarop buitenstaanders dat doen: ik las een boek, De schaamte voorbij, de kaskraker van Anja Meulenbelt.

Bij dit lid van de betere sekse las ik herhaaldelijk:

Vlinders in mijn buik
vlammen in mijn kut

En niet veel later in Kate Millet’s roman Sita:

Turn it to fiction then. Since you’re so fond of thinking you are at last drifting that way – out of the suspect waters of the personal, the autobiographical, the experiential – and into the safe harbor of fiction. High art. (..) . But I am writing of something experienced, something known that particular way. Not imagined, not fantasized, but known in the gut way that you know a stomach cramp.

De abstracte ruimten waardoor ik als ‘gevoelige’ adolescent ijlde, mochten dan een flinke werkelijkheidscorrectie behoeven, deze ‘werkelijkheid’ stak wel erg schraal af: voor minder dan een orgaan deed men het niet. En wat een doorzichtig romantisch realisme: “Ik rook teveel, dus ik leef”, “Ik kom niet uit mijn woorden, dus het is echt”.

Je kunt mooi schrijven of spreken over gevoelens en zelfverliefd zijn. Of de gedroomde mannelijke held zijn, zwijgzaam maar met daden die boekdelen spreken. Of geen van beide en je gevoel uiten door een eitje te bakken (naar J.P. Guépin). Of – stel je eens voor – beide.

In mijn geval was er veel ballast. Uit angst kun je om dingen heen draaien of zwakheden oppoetsen tot verdienste (voilà: mijn gevoeligheid). Met taal kun je alle kanten op.

Ik verliefde mijzelf in een feministische medestudente. Er bleek een getrouwde man in het spel – hoe erg voor haar! maar ook: wat een spannende volwassenenproblematiek! Toen ze een keer zes uur later dan afgesproken langs kwam, illustreerde ik mijn getart verlangen met een gedicht van Piet Paaltjens (ik reikte haar bereidwillig het bundeltje aan):

Aan Betsy

Het heugt mij als de dag van gistren. Op het mos
In hartverovrend achtelooze houding lag
Uw rijzige figuur, wijl de anderen het bosch
Langzaam doordwaalden. ‘t Was een vreeslijk heete dag.

Gij hieldt mijn veldflesch aan uw rozenlipjes, droog
Van ‘t lachen. Diep-gemoedlijk, als wen de avondklok
Door ‘t dal luidt, klonk het in uw keel. En zacht bewoog
Uw zoete strot zich op en neer bij elken slok.

Intusschen leunde ik schilderachtig op den tronk
Eens duizendjaargen eiks en vroeg mij heimlijk, wat
Voor smaak wel ‘t lot had, dat het aan een veldflesch schonk
Wat droomend slechts mijn dichtermond genoten had.

O, ware ‘t noodlot niet alleen behept met koud
Verstand maar ook met warm gevoel, – uw poezle hand
Had plots de flesch, zoodra ze leeg was, door het woud
Gekeild, en op mijn lippen had uw mond gebrand

Nu echter dronkt ge alleen de flesch leeg, onbewust
Dat de inhoud nog al koppig was, – ‘t was witte port, -
En sloot uw loddrige oogjes dicht en sliept gerust. -

Nooit heb ik zóóveel tranen op één dag gestort.

Toen mijn begrip voor haar moeilijke situatie niet snel genoeg tot een keuze voor mij leidde en ik de situatie niet langer uithouden kon, stelde ik haar een ultimatum, per cassettebandje. Ik bracht de tape persoonlijk langs.

Ze lag nog in bed, aantrekkelijk verfomfaaid. Mijn opgefoktheid smolt al weer weg.

“3x DAAGS LUISTEREN” vermeldde het doosje. De tape bevatte een selectie mooie nummers, met zorg in volgorde gezet. Een ruiker van emoties: boos, vergevend, pleitend, energiek, viriel, gevoelig, beschermend, behagend, goed gezelschap en verlangend (‘I want you’, Bob Dylan).
Met op kant 2, waarvan het zonde zou zijn die leeg te laten, een selectie favoriete Beatlesnummers.
De kernboodschap ‘Kies Voor Mij’ kreeg gestalte in het vijf keer achtereen opgenomen “We gotta get out of this place” van The Animals.

Meisje, kom

De volgende dag verkreeg ik de gewenste duidelijkheid.

Je kunt zeggen dat ik met dat cassettebandje zweeg. Het opnemen en aanbieden van dat bandje lijkt op de dichter die meer verliefd is op zijn woorden dan op het object ervan (het was echter vooral onvermogen). Dat is het gedeeltelijk eerherstel voor de ‘Ik hou van jou’-zegger: hij of zij doet het dan toch maar. Aan de andere kant: een verbaal minder begaafde kan even ijdel als een woorddronken dichter “Ik hou van jou” zeggen (zie mij dit eens doen). 

ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo

Realisme, lyriek, witte, zwarte en geen romantiek – ik geloof dat een levendige ziel zingt, hoe dan ook. Vast in een stijl waarin invloeden van buiten aanwijsbaar zijn. Zingen (/componeren/spreken/tekst schrijven) moet je leren.

Als gevoelssprekers zijn we vaak zwanen met overgewicht, we stijgen maar langzaam op. Of dat nou komt door meegetorste ballast of gebrek aan oefening (laten we oefenen).

It’s just in dreams we fly
In my dreams we fly
[Joni Mitchell, The silky veils of ardor, op: Don Juan's reckless daughter]

Deze posting als Wordle gecomposteerd

Sommige schrijvers schrijven om te ontdekken wat ze vinden. Dat herken ik - in de moeizame versie.

Veel van wat ik doe op gebieden die enige creativiteit vragen, komt stommelend tot stand. Bijvoorbeeld bij boetseren. Ik begin met een idee, dat ik in mijn hoofd een eerste visuele uitwerking heb gegeven. Soms maak ik vooraf enkele schetsen. Maar de praktijk is vooral zoeken. Zekerheden zijn veelal negatief: iets ’klopt niet’, ‘bevalt niet’. Wat eraan schort…zoeken, pielen, afnemen, toevoegen. Soms totdat het drogen van de klei me dwingt af te ronden. Ook het gevaar van zo lang iets afnemen dat niets overblijft (de ui opschillen) is me bekend.

Ander voorbeeld is het verven van mijn huis. Mijn doel is een fraai afgestemd kleurenpalet. Levendiger dan een reeks variaties op gebroken wit maar ook weer niet kakelbont. Over de hal ben ik tevreden. Daar overheersen zonnebloemgeel en oranje. Ook de huiskamer is klaar. Die heeft een wand geverfd in hetzelfde geel als de muren van de hal; de andere wanden zijn in een bruinrozig crème (klinkt wat vies), warm als een vacht; daarnaast een laminaatvloer van blank eiken. Meubilair en grotere accessoires zijn in rood, geel, oranje, paars, roze en brique.

De problemen beginnen op het platje boven en de verbinding daarnaar toe, de trap. De opgave: de overgang maken van oranje naar rood. Het tapijt in de hal is oranjebruin (‘mango’), boven in twee kamers donkerrood met kersenlaminaat in slaapkamervloer en op het platje. De muren boven zijn wit met een roze zweem. De planken van het plafond boven zijn gebeitst in diverse kleuren donkerbruin (op een na gedaan door de vorige bewoner).

Mijn aanvankelijke plan: op het platje boven een rood floers te laten hangen, tot stand te brengen via reflectie. Ik verfde gangkast en deuren hazelnootkleurig (met iets van rood erin, dus, denk aan ijs), maar hield de muren in het lichtgeel van de hal en trapgang (in het kader van ‘niet kakelbont’). Roodreflectie moest komen van plinten en deurposten, geverfd in het wit met roze van de muren van de kamers boven (idem) en van een rood geverfd hekwerkje.

Het wonder wilde niet geschieden. 

Vervolgens verfde ik het klapluik naar de vliering in een fris bessenrood. Weerkaatsend licht van de trapverlichting zou een rood floers werpen op wand en deur. Helaas. Proefondervindelijke conclusie: wil je rood, dan moet je het verven.

Vervolgens bedacht ik een plan van geleide kleurwisseling. Op de trap wordt onnadrukkelijk de kleur groen geïntroduceerd, in een zeer lichte, gele variant, nog net geen signaalkleur. Het is aangebracht op de onderste baan van de trapwand. De betimmering waaraan de trapleuning vastzit, 10 cm breed, is geverfd in een rozerood met oranje zweem – als overbruggingskleur van oranje naar rood.  

Op het platje springt het groen van onder naar boven. De muren zijn erin geverfd, in een iets verzadigder toon. Het overschilderde geel keert terug op de gangkast en enkele andere deuren, in het uiterste oranjegeel dat nog als geel aanvoelt. Het moet het verdwijnen van het oranje doen vergeten. Dat oranje wordt opgevolgd door een iets verzadigder rozerood (met oranjezweem, dus) op de andere deuren. Deurposten en plinten zijn overgeschilderd in een iets verzadigder lichtroze. Kortom, het rood wordt boven de weg bereid maar is, afgezien van het hekwerk, nergens te bekennen, behalve als tapijt.

Nog ben ik niet klaar. Want nu botst de gele grondtoon van het groen op de wanden met de grondtoon blauw in de studeerkamer. Die blauwe grondtoon wordt naar voren gehaald door blauwe en paarse (geverfde) boekenkasten, meegenomen uit mijn vorige huis. Je ziet de botsing meteen. Het is geen aangenaam gezicht.

Dus nieuwe uitdaging: hoe een brug te slaan tussen het geel en blauw?

Je hebt groen in vele ondertonen, gelig, bruin, zilverig/grijs, blauw. Al vele staalkaartjes heb ik op muur en deur gehangen. Dingen reageren in de praktijk anders dan ik verwacht. Ook andere dingen dan ik verwacht reageren op elkaar. Eén wand is inmiddels in vijf kleuren groen geschilderd. Ook de laatste bevalt niet. ..

Om het af te maken: de traptreden wachten nog op een verfbeurt. Ik heb een druivenpaars, matter lichtgroen en bruiner oranje in gedachten. Maar niet kakelbont, natuurlijk.