Iedereen tweet (je word er gek van)


Bas Heijne duidt het twittergedrag van Maxime Verhagen.

Tweettweet
“Informele vergadering achter de rug. Nu door grijs en regenachtig Cordoba weer op weg naar vliegveld voor terugvlucht”.

“Zo’n lange lijst op internet maakt me heel erg moe. Wurgende alledaagsheid, eigenwaan, koketterie, het is het genre, ik weet het – maar toch”.

Twee tweets. De eerste is van minister Maxime Verhagen, de tweede een mogelijke van Bas Heijne.

Bent u daar?
Bas Heijne heeft het twitteren van Maxime Verhagen diepgaand geanalyseerd. Hem interesseert niet wat iedereen bedenken kan: twitter als extra mogelijkheid voor Verhagen om contact te onderhouden met zijn electoraat. Wat zegt – of verraadt – het twitteren van Verhagen nog meer?

De opbouw van Heijne’s betoog:

1. Minister Verhagen twittert
2. Ik heb gelezen:

  • 1. L’écran global, Gilles Lipovetsky en Jean Serroy, 2007
  • 2. After Theory, Gerry Eagleton, 2003
  • 3. The Ends of Life, Keith Thomas, 2010
  • 4. Nietzsche, het verzameld werk (“wil tot macht, of anders gezegd, ordinaire geldingsdrang”)

3. Conclusie: “In zijn tweets horen we vooral het verlangen naar aanwezigheid”.

Het is te lezen in Heijne’s bijdrage aan Het politieke dier, een bundel over de politieke filosofie van Aristoteles in ruim verband. Ik las Heijne’s bijdrage tegen de achtergrond van mijn eerdere ergernis bij zijn laatste bundel verzamelde columns Harde Liefde:

Van Heijne een bijdrage aan de oplossing verlangen, is mijns inziens overvragen noch jijbak (“Als je het zo goed weet, doe het dan zelf”). Heijne mist in Nederland visie, politici die verbinden, een antwoord formuleren op de grote identiteitsondermijnende krachten van immigratie en globalisering. En de burgers zijn volgens hem laf, laten tegenstrijdigheden in hun opstelling voortbestaan, leggen de schuld bij anderen.

Van iemand die als een arts de diagnose van Nederland stelt, die hierin krachtige termen als hysterie, narcisme en ressentiment niet schuwt, verwacht ik meer.

Een recensent kan een kritisch oordeel over een roman vellen, zonder dat je in redelijkheid mag verlangen dat hij of zij een betere schrijft. Heijne recenseert politici en mensen (“medeburgers”). Op het gebied van cultuur en visievorming is “de pen”, Heijne’s gereedschap, instrument van zowel diagnostiek als behandeling. Theorie is hier praktijk.

Ik roep Heijne op “politiek actief” te worden, niet naast maar in zijn schrijverschap. Hij is mij nu te wazig duider en teveel kankerpit.

In plaats van een mening over politiek burgerschap te geven (om het dubbelop te zeggen) – mijn stille hoop, besef ik achteraf – voedt de bijdrage van Heijne in Het politieke dier mijn ergernis. Opnieuw vind ik hem wazig. Verder dan een parafrase van gelezen lectuur in een “wij”-vorm die hemzelf niet lijkt in te sluiten, komt hij mijns inziens niet. De noodzaak van Verhagen in het betoog is onduidelijk. Verhagen is het ziektegeval door de psychiater aan de studenten getoond. Het had om het even de melkboer kunnen zijn. Het symptomatisch gedrag is onpersoonlijk.

Twitter als PR-medium
Eerst Verhagen over twitteren als “handigheidje”. Ik heb wat clips bekeken (hier, hier en hier). Ze zijn vooral interessant omdat Verhagen relatief informeel in een door hem ongevaarlijk geachte omgeving acteert. Mij valt op (a) Verhagen is onbetwist de alfa-aap, de machtigste man in de kamer, en gedraagt zich daar ook naar (b) Verhagen is gespannen, zoals tijdens het leveren van een langdurige, forse inspanning; hij mist de rust om te reflecteren (c) het moment waarop het over zijn huwelijk gaat: weglachen is het niet, betrapt zijn evenmin, maar evenmin erkenning van een probleem – en iets wordt weggemoffeld.

Wat beweren Verhagen en zijn twitterende interviewers:

  • Interviewers: snelheid is het onderscheidend kenmerk van Twitter als communicatiemedium. Neem de terroristische aanslag in Mumbai. Burgers twitterden over (het nummerbord van de auto van een van) de daders, terwijl de aanslag nog aan de gang was. Een topambtenaar: de snelheid is handig, Verhagen kan meteen op kwesties reageren.
  • Voordeel: een bron van ontspanning. Verhagen: “Ik lig vaak in een deuk” bij de tweets van X.
  • Nadeel volgens de interviewers: een onderwerp kan ‘vol lopen’, door het grote aantal tweets. Dan is de discussie niet meer te volgen.
  • Nadeel volgens de vrouw van Verhagen: door Twitter nog weer minder tijd voor haar/elkaar/hun gezin.
  • Technisch, positief: Twitter is geen anoniem medium. Daardoor wordt minder (heftig) gescholden. Interviewers: discussies op internetfora monden vaak uit in scheldpartijen (‘flamewars’), vaak boos worden om het boos worden.

Over het gebruiksdoel:

  • Interviewer: “leuke manier om met het volk te communiceren”
  • Verhagen: een manier om het buitenlands beleid wat dichterbij de mensen te brengen, om contact te leggen. Binnen de beperkingen van 140 tekens leg ik uit hoe ik de belangen van Nederland en Nederlanders in het buitenland verdedig. Door hierbij te vermelden hoe ik “persoonlijk” in bepaalde kwesties sta, welke emoties daarbij een rol spelen, ben ik toegankelijk. Tweets over heen en weer gevlieg en vergaderen beantwoorden niet aan dit doel. Hillary Clinton gebruikt Twitter meer als bulletinboard, ik … – gesprek breekt af.
  • Verhagen: twitter is een kiezerspanel, een manier om reacties te ontvangen
  • Verhagen: “Het mooie is dat je direct contact krijgt met mensen met wie je geen direct contact hebt”
  • Interviewer: het besef dat anderen kunnen meelezen maakt verschil. “Bijna een formule voor gezelligheid” (Verhagen knikt soort van beamend).

De diepte in
Heijne koppelt Verhagen’s twitteren als volgt aan zijn diepteduiding: hij schrijft Verhagen bedoelingen toe en vat hem op als exemplaar van de menselijke soort.

Verhagen’s bedoelingen volgens Heijne:

1. Kijk naar mij
Verhagen wil met zijn tweets volgers aan zich binden, zoals Hollywood-blockbusters kijkers willen binden (boek 1). Door allerlei ironische knipogen naar de kijker krijgt deze in een Hollywood-blockbuster het gevoel dat hij verbonden is met de andere kijkers die de knipoog door hebben. Of en, zo ja, hoe Verhagen dit doet, blijft bij Heijne onduidelijk.

De Hollywood-blockbusters voorzien tevens in de wereldwijde behoefte aan actie, snelheid, sensatie. In dit opzicht lijken de tweets van Verhagen niet te voldoen, ze zijn volgens Heijne immers “wurgend alledaags”. Maar dat is de blik van de debunker. Voor sommigen bemiddelen ze succesvol Verhagen’s tweede bedoeling:

2. Kijk mij eens
Verhagen presenteert zich in zijn tweets als man van het moment, flexibel, dynamisch, persoonlijk, aanspreekbaar. Heijne zet dit af tegen het ministerschap als onpersoonlijke rol. Hij keert Verhagen’s opvatting om. Ziet Verhagen twitteren als een toegankelijke manier om over zijn werk te communiceren, volgens Heijne is het ministerschap een nuttige manier om een bepaald beeld van Verhagen te communiceren.

Dit laatste is een levensnoodzaak voor Verhagen. Verhagen heeft erkenning nodig. Vroeger verschafte het ambt aanzien. Maar de tijden zijn veranderd. Nu is het hard werken om aanzien af te dwingen bij het wispelturig publiek:

Een functie verleent niet langer bestaansrecht; het is niet langer alleen je maatschappelijke positie die je in de wereld aanwezig laat zijn. In het mediatijdperk, het tijdperk van het alomtegenwoordige beeld, is er ook de macht van het je bekeken weten, je eigen aanwezigheid gereflecteerd voelen in de ogen van anderen. Dat is een onzekere zaak.

Verhagen laat zich niet passief bekijken maar stileert actief het beeld dat hij wil dat mensen van hem hebben. Dit neemt de plaats in van het hebben van een visie. Het vervangt de “grote verhalen”, “ideologieën” of religie van vroeger. Heijne beweert niet dat Verhagen’s twitteren bewijst dat hij ongelovig is maar niets belet hem dit te doen.

Twitteren is een daad van bevestiging. Met zijn tweets bevestigt Maxime Verhagen dat hij bestaat. Verhagen twittert “in eerste instantie voor zichzelf, het is een manier om zichzelf vorm te geven, zichzelf ervan te overtuigen dat hij een middelpunt is”.

Verhagen’s zelfstilering op Twitter is weinig persoonlijk: hij presenteert zich als iemand die zich onvermoeibaar inzet voor de goede zaak. Dat beantwoordt aan de hedendaagse opvatting van een geslaagd en vervuld leven (boek 3). Vroeger was dat juist “niets doen”.

Maxime Verhagen is, zoveel is duidelijk, onderhevig aan precies dezelfde invloeden als iedereen.

Zijn tweets zijn geen intieme mededelingen: “Over zijn werkelijke gedachten of gevoelens kom je niets te weten”.

Hij is zich bewust van meelezers als hij twittert of zoals Heijne veel beter verwoordt: “Je maakt uitingen van persoonlijk contact ondergeschikt aan de blik van anderen”.

Conclusie
We kunnen er niet omheen, al zouden we willen: Verhagen is in zijn getwitter een everyman:

“Het ensceneren van je persoonlijke leven om je drang tot aanwezig zijn tot gelding te brengen is geen belangeloze filosofische exercitie. In een geglobaliseerde wereld wordt het gevoeld als existentiële noodzaak. Wie niet aanwezig is, wie niet het gevoel heeft dat de ogen van anderen op hem gericht zijn, heeft het gevoel dat hij er niet toe doet”.

Advertenties

1 comment so far

  1. Rob Alberts on

    Bladerend van blog naar blog kom ik hier even lezen.
    Gekwetter op Twitter binnen de 140 tekens blijft voor mij prietpraat.
    Maar dit blog heeft meer inhoud en diepgang dan ooit met getwitter mogelijk is.

    Vriendelijke groet uit Amsterdam-Zuid-Oost.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: